Konsultacja dietetyczna

Żywienie powinno zmieniać się razem z pacjentem. Inne potrzeby ma rosnące szczenię lub kocię, inne zdrowy dorosły pies lub kot, a jeszcze inne senior, pacjent z chorobą przewlekłą albo zwierzę w trakcie rekonwalescencji.

Nie musisz samodzielnie przeliczać kalorii ani wybierać między dziesiątkami karm. Podczas konsultacji zaczynamy od oceny konkretnego zwierzęcia i jego dotychczasowego żywienia.

Konsultacja dietetyczna może być szczególnie przydatna w następujących sytuacjach:

Warto skonsultować pacjenta, jeśli:

• masa ciała stopniowo rośnie,
• żebra stają się trudno wyczuwalne,
• zanika wyraźne wcięcie talii,
• zwierzę szybciej się męczy,
• wykazuje mniejsze zainteresowanie zabawą,
• ograniczenie porcji na własną rękę nie przynosi efektu,
• potrzebny jest bezpieczny plan redukcji masy ciała.

Odchudzanie nie powinno polegać wyłącznie na znacznym zmniejszeniu ilości dowolnej karmy. Celem jest dostarczenie potrzebnych składników odżywczych przy odpowiednio dobranej podaży energii i regularnym monitorowaniu postępów. Bezpieczna redukcja masy ciała jest zazwyczaj procesem stopniowym i rozłożonym w czasie, dlatego wymaga cierpliwości, regularnych kontroli i modyfikowania planu w zależności od reakcji pacjenta.

Konsultacji wymaga m.in.:

• chudnięcie mimo prawidłowego apetytu,
• spadek masy ciała połączony ze zmniejszeniem apetytu,
• utrata masy mięśniowej,
• trudność w utrzymaniu prawidłowej masy ciała,
• powrót do żywienia po dłuższej chorobie,
• potrzeba żywieniowego wsparcia pacjenta z chorobą przewlekłą.

Przy niedowadze lub niezamierzonej utracie masy ciała najpierw konieczna jest konsultacja lekarska, diagnostyka i ustalenie przyczyny problemu. Plan żywieniowy układamy dopiero po rozpoznaniu i na podstawie aktualnej dokumentacji medycznej. Odbudowa masy ciała jest procesem złożonym i bardzo indywidualnym - wpływają na nią m.in. choroby, rasa, kondycja mięśniowa, tryb życia, aktywność, warunki środowiskowe oraz dotychczasowy sposób żywienia. Bez wcześniejszej diagnostyki nie przygotowujemy diety mającej na celu zwiększenie masy ciała, ponieważ mogłoby to być niebezpieczne dla pacjenta.

Odpowiednio dobrana dieta może być elementem postępowania m.in. u pacjentów z wybranymi chorobami:

• nerek,
• przewodu pokarmowego,
• układu moczowego,
• wątroby,
• trzustki,
• cukrzycą,
• chorobami wymagającymi kontroli masy ciała lub określonych składników pokarmowych.

Nie każda choroba wymaga specjalistycznej karmy, a nazwa rozpoznania nie wystarcza do dobrania diety. Bierzemy pod uwagę aktualny stan pacjenta, wyniki badań, apetyt, masę ciała oraz pozostałe leczenie.

Pacjenci wracający do zdrowia po chorobie, zabiegu, hospitalizacji lub okresie osłabienia mogą mieć inne potrzeby żywieniowe niż zdrowe zwierzęta. Plan powinien uwzględniać m.in. aktualny apetyt, masę ciała i kondycję mięśniową, tolerancję pokarmu, etap powrotu do aktywności oraz zalecenia lekarza prowadzącego.

W zależności od sytuacji celem może być m.in. utrzymanie odpowiedniego pobrania energii i składników odżywczych, stopniowy powrót do docelowego sposobu żywienia albo bezpieczna odbudowa kondycji po zakończonym leczeniu.

W określonych przypadkach lekarz może zalecić odpowiednio zaplanowaną dietę eliminacyjną, np. gdy u pacjenta występują przewlekłe lub nawracające objawy skórne albo pokarmowe i inne przyczyny wymagają różnicowania.

Dieta eliminacyjna jest badaniem diagnostycznym, a nie tylko zmianą smaku karmy. Aby jej wynik był miarodajny, trzeba ściśle przestrzegać ustalonego planu i uwzględnić wszystkie przekąski, gryzaki, suplementy oraz produkty używane do podawania leków.

Okres wzrostu wymaga odpowiedniego bilansu energii i składników odżywczych.

Konsultacja może pomóc m.in. przy:

• wyborze pełnoporcjowego żywienia odpowiedniego do etapu wzrostu,
• ustaleniu liczby i wielkości posiłków,
• kontroli tempa wzrostu i masy ciała,
• ocenie suplementów,
• problemach z apetytem lub przewodem pokarmowym,
• żywieniu szczeniąt ras dużych i olbrzymich, u których tempo wzrostu ma szczególne znaczenie.

U starszych psów i kotów zmieniają się m.in. aktywność, zapotrzebowanie energetyczne i ryzyko chorób przewlekłych.

Plan żywienia seniora powinien uwzględniać nie tylko wiek, ale również:

• masę ciała,
• kondycję mięśniową,
• apetyt,
• stan uzębienia,
• wyniki badań,
• choroby przewlekłe i przyjmowane leki.

Sama etykieta „senior” na karmie nie zastępuje oceny indywidualnych potrzeb pacjenta.

Jeżeli chcesz żywić psa lub kota dietą przygotowywaną w domu, warto zrobić to na podstawie prawidłowo zbilansowanej receptury. W ramach konsultacji przygotowujemy zarówno plany żywienia BARF, jak i BACF, dopasowane do konkretnego pacjenta i jego aktualnego stanu zdrowia.

Dieta domowa oparta wyłącznie na mięsie, przypadkowych dodatkach lub przepisach z internetu może nie pokrywać zapotrzebowania na wszystkie niezbędne składniki. Dotyczy to szczególnie rosnących zwierząt, ciężarnych i karmiących samic oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi.

W przypadku diet surowych należy dodatkowo brać pod uwagę ryzyko mikrobiologiczne oraz bezpieczeństwo żywienia domowników i zwierzęcia. Wybór sposobu żywienia omawiamy indywidualnie, bez oceniania opiekuna, skupiając się na potrzebach pacjenta.

1. Najpierw analizujemy diagnozę, wypis lekarski i aktualne wyniki badań

Podstawą konsultacji dietetycznej jest aktualna dokumentacja medyczna pacjenta. 

Do konsultacji wymagamy aktualnej morfologii i biochemii krwi. Jeżeli planujemy dietę BARF lub BACF, dodatkowo wymagamy jonogramu, a u starszych zwierząt również aktualnych badań tarczycy. W przypadku pacjentów chorych potrzebujemy także diagnozy oraz wypisu lub zaleceń od lekarza prowadzącego.

Jeżeli dokumentacja lub wyniki wskazują na problem wymagający dalszej diagnostyki, plan żywieniowy przygotowujemy dopiero po jej zakończeniu i ustaleniu rozpoznania przez lekarza.

2. Zbieramy dokładny wywiad żywieniowy

Najpierw sprawdzamy, co pacjent rzeczywiście zjada w ciągu dnia.

Pytamy m.in. o:

• nazwę i rodzaj karmy,
• dokładną ilość podawanego pokarmu,
• liczbę posiłków,
• przekąski i gryzaki,
•  jedzenie ze stołu,
• suplementy,
• produkty używane do podawania leków,
• apetyt i zachowanie przy jedzeniu,
• tryb życia i rzeczywistą aktywność fizyczną,
• ilość wypijanej wody w ciągu doby,
• u psów - czas spędzany na spacerach, bieganiu, treningach i innych formach wysiłku, np. nosework,
• u kotów - częstotliwość, czas i sposób zabawy, ponieważ spokojna aktywność i intensywne gonienie za wędką mają inne znaczenie przy ocenie zapotrzebowania energetycznego,
• wcześniejsze diety i sposób reagowania na zmiany żywienia.

To ważne, ponieważ niewielkie dodatki podawane kilka razy dziennie mogą mieć duży udział w całkowitej ilości energii.

3. Oceniamy pacjenta

Podczas konsultacji oceniamy m.in.:

• aktualną masę ciała,
• kondycję ciała, czyli ilość tkanki tłuszczowej,
• kondycję mięśniową,
• zmiany masy ciała w czasie,
• stan ogólny i ewentualne objawy choroby.

Na podstawie dokumentacji i aktualnego stanu pacjenta możemy również wskazać, czy przed ustaleniem docelowego planu żywienia potrzebna jest dodatkowa konsultacja lekarska albo uzupełnienie diagnostyki.

4. Ustalamy cel żywieniowy

Cel może być różny dla każdego pacjenta.

Może obejmować m.in.:

• utrzymanie prawidłowej masy ciała,
• bezpieczną redukcję masy ciała,
• zahamowanie dalszego chudnięcia,
• wsparcie żywieniowe w chorobie przewlekłej,
• poprawę tolerancji pokarmu,
• przeprowadzenie diety eliminacyjnej,
• dopasowanie żywienia do etapu życia.

5. Tworzymy praktyczny plan

Zalecenia powinny być możliwe do stosowania na co dzień.

Plan może obejmować:

• wybór rodzaju diety,
• ustalenie dziennej porcji,
• podział pokarmu na posiłki,
• zasady podawania przekąsek,
• sposób stopniowego przejścia na nowe żywienie,
• zalecenia dotyczące aktywności, jeśli są odpowiednie dla stanu pacjenta,
• plan monitorowania masy ciała i efektów.

Jeżeli pacjent jest w trakcie leczenia innej choroby, zalecenia żywieniowe dopasowujemy do całego planu medycznego.

6. Kontrolujemy efekty i modyfikujemy plan

Żywienie wymaga kontroli, szczególnie przy redukcji masy ciała, chorobach przewlekłych i dietach eliminacyjnych.

Podczas wizyt kontrolnych oceniamy m.in.:

• zmianę masy ciała,
• kondycję ciała i mięśni,
• apetyt,
• tolerancję diety,
• samopoczucie i codzienne funkcjonowanie pacjenta,
• objawy kliniczne,
• wyniki badań, jeśli są potrzebne do monitorowania choroby.

Na tej podstawie możemy zmienić porcję, rodzaj diety albo inne elementy planu.

Przez kilka dni przed wizytą warto dokładnie zanotować wszystko, co pies lub kot zjada, a także oszacować lub zmierzyć ilość wypijanej wody w ciągu doby.

Na konsultację przygotuj:

• diagnozę oraz wypis lub zalecenia od lekarza prowadzącego - jeśli pacjent jest leczony lub ma rozpoznaną chorobę,
• aktualną morfologię i biochemię krwi,
• przy planowaniu BARF lub BACF - również jonogram, a u starszych zwierząt aktualne badania tarczycy,
• nazwę i wariant aktualnej karmy,
• zdjęcie etykiety lub opakowanie karmy,
• dokładną ilość podawaną w ciągu dnia - najlepiej odmierzoną w gramach,
• ilość wypijanej wody w ciągu doby - najlepiej zmierzoną lub możliwie dokładnie oszacowaną,
• opis trybu życia - np. czy zwierzę jest aktywne, pracujące, sportowe czy prowadzi głównie spokojny, domowy tryb życia,
• w przypadku psa - orientacyjną liczbę godzin spędzanych dziennie na spacerach, bieganiu, treningach oraz innych formach aktywności, w tym np. nosework,
• w przypadku kota - informację, jak często i w jaki sposób się bawi; rodzaj aktywności ma znaczenie przy ocenie wydatku energetycznego,
• listę przekąsek, gryzaków, suplementów i dodatków,
• informację o jedzeniu ze stołu,
• aktualną listę leków,
• wcześniejsze wyniki badań i dokumentację medyczną,
• jeżeli masz - wcześniejsze pomiary masy ciała.

Nie zmieniaj diety tuż przed wizytą tylko po to, aby „lepiej wypaść” podczas konsultacji. Najbardziej przydatna jest informacja o tym, jak pacjent jest żywiony na co dzień.

Dietetyka nie zastępuje diagnostyki choroby. Jeżeli problemem jest niedowaga, niezamierzona utrata masy ciała albo podejrzenie choroby, przed ułożeniem diety konieczne jest rozpoznanie lekarskie i przekazanie aktualnej dokumentacji medycznej.

Jeżeli u psa lub kota pojawiły się:

• nagły brak apetytu,
• nawracające lub nasilone wymioty,
• silna biegunka,
• wyraźne osłabienie,
• nagłe chudnięcie,
• trudności z połykaniem,
• ból brzucha,
• inne objawy gwałtownego pogorszenia stanu,

zacznij od konsultacji lekarskiej. Po ustaleniu przyczyny problemu można odpowiednio włączyć żywienie do dalszego postępowania.

Nie musisz.

Jeżeli chcesz uporządkować żywienie zdrowego psa lub kota, zaplanować redukcję masy ciała, dopasować dietę do choroby przewlekłej lub potrzeb pacjenta w trakcie rekonwalescencji, zacznij od konsultacji.

Ocenimy pacjenta, dotychczasowy sposób żywienia i przygotujemy dalszy plan odpowiedni do jego potrzeb.